Wat is de GACS-verplichting? Zo bereid je jouw gebouw goed voor

De regels voor duurzaam gebouwbeheer veranderen snel. Vanaf 1 januari 2026 krijgen veel bedrijven in Nederland te maken met een nieuwe verplichting: het Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem, oftewel GACS. Wat houdt deze verplichting precies in, waarom wordt dit belangrijk en wat betekent het voor jouw organisatie? Ronald Remijn, manager energiemonitoring bij Veolia Nederland zet het op een rij.

Wat is GACS?
GACS staat voor Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem. Het is een softwaresysteem dat gebouwinstallaties (zoals verwarming, koeling en ventilatie) monitort en aanstuurt. Remijn legt uit: “Een GACS bestaat uit twee systemen: een gebouwbeheersysteem en een energiemonitoringssysteem. Deze twee systemen werken samen door data over energiegebruik en prestaties van installaties te verzamelen en te analyseren, en op basis hiervan de verwarming en koeling automatisch aan te passen.” Zo zorgt een GACS voor een optimalisatie van het energiegebruik en onderhoud van een gebouw, wat leidt tot verlaging van de kosten en een verhoging van het comfort.

Waarom wordt een GACS verplicht?
De invoering van de GACS-verplichting is een aantal jaar geleden vastgelegd als onderdeel van Europese regelgeving (EPBD-III). Het doel van de verplichting is om bedrijfsgebouwen energie-efficiënter te maken en het energiegebruik in grote panden terug te dringen. Op die manier draagt de maatregel bij aan de Europese klimaatdoelstellingen en de vermindering van CO₂-uitstoot.

Wat betekent dit voor een gebouweigenaar?
“Gebouweigenaren moeten vóór 2026 een GACS laten installeren als hun nominaal vermogen voor koeling of verwarming meer dan 290 kW is. In 2030 wordt deze regelgeving uitgebreid naar de EPBD IV, dan geldt de verplichting bij gebouwen vanaf 70 kW”, zegt Remijn.

Bij de ingang van de GACS-verplichting zijn er drie kernverplichtingen:

1. De GACS moet het energiegebruik continu meten en analyseren.
2. Gebouweigenaren moeten via het GACS rendementsverliezen signaleren, aanbevelingen doen voor verbeteringen en deze vervolgens doorvoeren.
3. Interoperabiliteit. Alle systemen in een gebouw moeten met elkaar kunnen communiceren, ongeacht merk, leverancier of type installatie.

De kosten van het installeren van energiebesparende maatregelen zijn grotendeels voor eigen rekening, maar bedrijven kunnen voor veel maatregelen subsidie aanvragen zoals de Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing (ISDE) of Energie-investeringsaftrek (EIA) subsidie. Bovendien zorgt een GACS vaak voor een aanzienlijk lager energiegebruik, waardoor het zichzelf terugverdiend. “Een kostenbesparing van tien tot vijftien procent, maar vaak ook meer, is goed haalbaar. En het mooie is: het hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Veel organisaties zijn verrast over de verbeteringen die je kunt realiseren met kleine ingrepen”, vertelt Remijn.

Wat zijn de voordelen van een GACS?
Hoewel de verplichting als een extra investering voelt, biedt een goed werkend GACS veel voordelen:

1. Energiebesparing: door realtime monitoring en slimme sturing kun je het energiegebruik en de energiekosten van een gebouw aanzienlijk verlagen.
2. Comfortverbetering: een GACS zorgt voor een stabiel binnenklimaat met optimale temperatuur en luchtkwaliteit.
3. Langere levensduur van installaties: dankzij slimme sturing voorkom je overbelasting van installaties.
4. Efficiënt onderhoud: op basis van data kun je onderhoud beter plannen en onverwachte storingen voorkomen.
5. Vrijstelling van keuringen: er geldt nu een verplichte vierjaarlijkse Scope 14-keuring. Gebouwen met een GACS zijn daarvan vrijgesteld, wat al snel een paar duizend euro kan schelen.
6. Ondersteuning bij duurzaamheidsrapportages: een GACS levert automatisch data voor duurzaamheidsrapportages zoals de EED-audit en CSRD-rapportage

Stappenplan: zo voldoe je aan de GACS wetgeving

Stap 1: Inventariseer je gebouwen
Breng in kaart welke gebouwen onder de verplichting vallen. Heb je een bedrijfspand met een verwarmings- of airco-installatie van 290 kW of meer? Dan moet je nog vóór eind 2025 actie ondernemen.

Stap 2: Voer een nulmeting uit
Analyseer de huidige staat van je gebouwbeheersystemen. Zijn er al systemen actief? Wordt energiegebruik automatisch gemeten? Hoe goed werken installaties al samen?

Stap 3: Bepaal je GACS-classificatie (A tot D)
Laat een onafhankelijke adviseur je gebouw classificeren volgens de NEN-EN-ISO 52120-norm. Dit voorkomt interpretatiefouten en zorgt voor een objectieve beoordeling.

Stap 4: Implementeer een geschikt systeem
Kies een GACS-oplossing die voldoet aan de technische eisen. Zorg voor realtime monitoring, automatische bijsturing en compatibiliteit met andere systemen.

Stap 5: Inspectie
Een inspectie door een onafhankelijke partij helpt je om aan te tonen dat je voldoet aan de wetgeving.

Remijn benadrukt dat organisaties niet alleen naar de korte termijn moeten kijken: “Maak een stappenplan en inventariseer je apparatuur: wat is aanwezig, wat is aan vervanging toe en waar ligt onnodig hoog energiegebruik? Op basis daarvan kun je gericht investeren en een meerjarenbudget opstellen. Door nu stappen te zetten, voldoen organisaties niet alleen tijdig aan de wettelijke GACS-verplichting, maar profiteren ze ook van meer inzicht, lagere energiekosten en een duurzamer gebouwbeheer.”